Nr 92 - Wspomnienia


WSPOMNIENIA
WSPOMNIENIA

Człowiek wielkiego serca
Prof. Jerzy Sobieszczański


Był jednym z twórców uczelni, wielce dla niej zasłużony. Łączył w sobie cechy wybitnego uczonego, żarliwego patrioty i człowieka życzliwego wszystkim. Cieszył się wielkim, rzeczywistym autorytetem. Jego imieniem nazwana została sala VIR w gmachu przy ul. Norwida. Prof. dr hab. inż. Aleksander Tychowski – we wrześniu 2000 roku minęło 100 lat od Jego narodzin, 11 marca tego roku przypada 39. rocznica Jego śmierci. Działalność i dorobek prof. Tychowskiego znaczą wiele w tradycjach Wydziału Nauki o Żywności.

Człowiek wielkiego serca

   Aleksander Tychowski urodził się 13 września 1900 roku we Lwowie. Wychowany w tradycjach patriotycznych, już w latach szkolnych należał do młodzieżowych organizacji konspiracyjnych i naukę szkolną łączył z myślą o „Tej, co nie zginęła”. Gdy miał lat 14 i był uczniem Lwowskiej Szkoły Realnej nadeszła wojna między zaborcami, mająca przynieść wyzwolenie Polski. W obawie przed zbliżającymi się wojskami rosyjskimi ewakuował się wraz z rodziną do Żywca. W 1917 roku ukończył tam gimnazjum matematyczno-przyrodnicze i wrócił do ukochanego Lwowa, gdzie rozpoczął studia na Wydziale Chemii Technicznej Politechniki Lwowskiej. Przerywa je, by stanąć do walki w obronie Lwowa w szeregach młodzieży zwanej później „Lwowskimi Orlętami”. Po zakończeniu walk z Ukraińcami, wstępuje do V Lwowskiej Dywizji Piechoty i bierze udział w wojnie bolszewickiej, w obronie odrodzonej Polski. Po powrocie do Lwowa kontynuuje przerwane studia. Kończy je z odznaczeniem w 1922 roku.

   W czasie studiów musiał wyróżniać się zdolnościami i pracowitością, gdyż na rok przed otrzymaniem dyplomu, prof. Wiktor Syniewski – wybitny uczony, twórca „polskiej szkoły skrobiowej” – zatrudnił Go, jako młodszego asystenta w swojej Katedrze Technologii Chemicznej II i Mykologii Technicznej, a w rok później awansował na starszego asystenta. W roku 1925 Aleksander Tychowski uzyskał stopień doktora nauk technicznych na podstawie rozprawy p.t. „Studja nad erythrodekstrynami” i został mianowany adiunktem. W latach 1925–1927 zastępował w obowiązkach chorego kierownika katedry. Po śmierci prof. Syniewskiego w 1927 roku, odbywał ponad roczny staż naukowy w Instytucie Biochemii w Berlinie oraz w Kopenhadze. W 1928 roku został zastępcą profesora i kierownikiem Katedry Technologii Rolniczej na Wydziale Rolniczo-Lasowym Politechniki Lwowskiej w Dublanach. Rok później zorganizował przy katedrze roczne Państwowe Kursy Gorzelnicze, którymi kierował aż do roku 1940. W latach 1929 i 1930 odbył staże naukowe w Weihestephan w Niemczech (światowej rangi ośrodek naukowy i dydaktyczny z zakresu technologii fermentacji, zwłaszcza browarnictwa) i w Instytucie Pasteura w Paryżu. W 1938 roku uzyskał tytuł docenta habilitując się na Wydziale Chemicznym Politechniki Lwowskiej. W czerwcu 1939 roku złożono wniosek o mianowanie Go profesorem nadzwyczajnym. Jego publikacje, niezbyt liczne (27, w tym 21 „oryginalnych twórczych”) cytowane były w najważniejszych zagranicznych podręcznikach.
   Wojna zastała prof. Tychowskiego w Dublanach. 21 września 1939 roku przyprowadzono do Niego, jako do osoby godnej zaufania, dowódcę frontu południowego gen. Kazimierza Sosnkowskiego, który po bitwie w Lasach Janowskich przedzierał się do Lwowa. Prof. Tychowski generała nakarmił i przebrał w swoje cywilne ubranie. Wczesnym rankiem następnego dnia wyprowadził gen. Sosnkowskiego z Dublan, do których wkraczały już pierwsze oddziały Armii Czerwonej.
   W okresie okupacji prof. Tychowski nadal kierował Katedrą Technologii Rolniczej. W 1940 roku władze sowieckie, wysoko oceniając poziom naukowy Politechniki Lwowskiej, zatwierdziły nominacje na profesora nadzwyczajnego kilku osobom, o których mianowanie wnioskowano jeszcze przed wojną. Wśród nich (obok np. prof. Kanafojskiego) był prof. Aleksander Tychowski. W tym też czasie podjął się On – na prośbę kolegów – pełnienia funkcji przewodniczącego rady zakładowej nowo powołanego przez władze związku zawodowego. Dzięki temu mógł legalnie organizować pomoc dla wielu głodujących rodzin i uratował szereg osób przed zsyłką. Lokalne władze liczyły się z Jego zdaniem. Jednocześnie nawiązał kontakty z władzami Polski Podziemnej i był komendantem placówki AK. Po kolejnych zmianach okupantów i szyldów uczelni, nadeszła chwila opuszczenia Dublan. Wiosną 1946 roku prof. Tychowski wyjechał ze Lwowa wierząc, że tylko chwilowo opuszcza ukochane miasto, i przybył do Wrocławia. Tu odtworzył katedrę dublańską pod nazwą Katedra Technologii Rolnej i Przetwórstwa Owocowo-Warzywnego na Wydziale Rolniczym Uniwersytetu i Politechniki Wrocławskiej. Takie same jak w Dublanach były tu programy nauczania i tematyka badawcza. Ten sam był też pierwszy skład osobowy katedry. I podobnie jak w Dublanach, w latach 1946–1951 prowadzone były przy katedrze kursy gorzelnicze i suszarnicze.
   Prof. Tychowski cieszył się wielkim autorytetem i szacunkiem na uczelni. Już po powstaniu Wyższej Szkoły Rolniczej we Wrocławiu pełnił funkcje prodziekana Wydziału Rolniczego (1953–1954), prorektora ds. nauki (1954 –1955), rektora (1955 –1959) i dziekana Wydziału Rolniczego (1960–1962). Niezależnie od pełnionych funkcji był organizatorem i przewodniczącym nieformalnych spotkań, w których uczestniczyli godni zaufania naukowcy, na ogół znani Mu ze Lwowa, m.in. profesorowie: Stanisław Bac (członek komendy obrony Lwowa w 1918 roku), Aleksander Zakrzewski, Bolesław Świętochowski, a z młodszych – Kazimierz Boratyński i Alfred Senze. Na spotkaniach tych, zwanych przez nich żartobliwie Małym Senatem, ustalali oni sposoby działania mające na celu rozwój nauki i uczelni. Prof. Tychowski popierał pracę społeczną, celem której było dobro człowieka, gospodarki polskiej, zwłaszcza rolnictwa i przemysłu spożywczego, edukacji i nauki. Pamiętny swej roli w związku zawodowym w Dublanach w czasie okupacji, chętnie widział angażowanie się swych pracowników w ZNP na uczelni (a także w harcerstwie). Sam po Październiku 1956 roku dał się wybrać do Wojewódzkiej Rady Narodowej, gdzie w latach 1957–1959 był przewodniczącym komisji rolnictwa. Był też członkiem Komitetu Technologii i Chemii Żywności PAN oraz kolegium redakcyjnego czasopisma „Przemysł Rolny”. Za swe zasługi odznaczony był m.in. Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski, Złotym Krzyżem Zasługi i Odznaką „Orląt Lwowskich”.
   Prof. Tychowski starał się pomagać każdemu. Okupacyjne doświadczenia pozwalały Mu orientować się, które z często bzdurnych rozporządzeń władz centralnych można zignorować, a które trzeba respektować. Potrafił łagodzić lub unieszkodliwiać represyjne działania skierowane przeciw profesorom. Żył w napięciu, a do tego dochodziła tęsknota za Lwowem... Jego serce nie wytrzymało trzeciego zawału. Zmarł niespodziewanie 11 marca 1962 roku w sanatorium w Kudowie. Osierocił troje niesamodzielnych jeszcze dzieci. Z powodu religijnego charakteru Jego pogrzebu prowadzonego przez wielu księży, nie zgodzono się, aby zaczynał się – jak to było wówczas w zwyczaju, zwłaszcza w przypadku urzędującego dziekana – pożegnaniem w holu gmachu głównego, skąd ruszał kondukt. Mimo to, pogrzeb prof. Tychowskiego był wielką masową manifestacją szacunku dla Zmarłego i żalu z powodu wielkiej straty, jaką poniosła nauka polska i wrocławska uczelnia rolnicza. Pochowany został w trumnie okrytej profesorską togą na cmentarzu św. Wawrzyńca przy ul. Bujwida we Wrocławiu.

Wacław Leszczyński


Prof. Jerzy Sobieszczański
(1920–2000)

   Odszedł od nas prof. Jerzy Sobieszczański. Przeżył 80 lat. Całe Jego życie zawodowe i działalność naukowa związane były z wrocławską Akademią Rolniczą. Był absolwentem Wydziału Rolniczego pierwszej wyższej uczelni w powojennym Wrocławiu tj. Uniwersytetu i Politechniki.
   W 1959 roku uzyskał stopień doktora nauk rolno-leśnych, w 1963 – stopień doktora habilitowanego, tytuł profesora nadzwyczajnego– w 1970, a profesora zwyczajnego – w 1982 roku. W trakcie swojej blisko 40-letniej pracy na Akademii Rolniczej pełnił wiele funkcji. Był współorganizatorem Katedry Mikrobiologii Rolnej, pełnił funkcję kierownika najpierw Zakładu Mikrobiologii Technicznej i Żywności, a następnie Katedry Biotechnologii i Mikrobiologii Żywności. W latach 1970–1982 był dyrektorem Instytutu Przechowalnictwa i Technologii Żywności. Prof. Jerzy Sobieszczański przyczynił się do powstania Wydziału Technologii Żywności i przez szereg lat był jego reprezentantem w Senacie. Był cenionym naukowcem, dydaktykiem i wychowawcą młodzieży. W swojej działalności naukowej zajmował się mikrobiologią gleby, metabolizmem herbicydów i wykorzystaniem różnych mikroorganizmów w procesach biotechnologicznych.
   Pozostawił po sobie dorobek naukowy liczący około 300 pozycji, w tym około 100 oryginalnych prac twórczych. Był opiekunem kilkudziesięciu prac magisterskich, wypromował pięciu doktorów. Uczestniczył w wielu konferencjach naukowych krajowych i zagranicznych. Za działalność naukową był wielokrotnie wyróżniany nagrodami Rektora oraz Ministra Szkolnictwa Wyższego i Nauki, a także Ministra Rolnictwa USA. Otrzymał też wiele odznaczeń: Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski, Medal Komisji Edukacji Narodowej, Krzyż AK, Krzyż Partyzancki, czterokrotnie Medal Wojska, Medal Weterana Walki o Nie-podległość, Medal „Zasłużony dla Akademii Rolniczej we Wrocławiu i Złotą Odznakę „Zasłużony dla Województwa Wrocławskiego i Miasta Wrocławia”. Prof. Jerzy Sobieszczański był zaangażowany w działalność organizacyjną i społeczną. Był członkiem wielu towarzystw naukowych, w tym: Komitetu Nauk Rolniczych Wrocławskiego Oddziału PAN, Polskiego Towarzystwa Mikrobiologów, Polskiego Towarzystwa Gleboznawczego, Polskiego Towarzystwa Botanicznego, Wrocławskiego Towarzystwa Naukowego i Nowojorskiej Akademii Nauk. Był też członkiem Światowego Związku Żołnierzy AK i Dolnośląskiego Związku Sybiraków.
   Prof. Jerzy Sobieszczański odszedł, ale pozostanie po Nim Jego dzieło. Non omnis moriar. Niech spoczywa w pokoju.


Powrót