O innowacyjnej dydaktyce na UPWr

O metodach aktywizujących w dydaktyce, w tym m.in. o nauczaniu problemowym, kształceniu inżynierów z wizją i interaktywnych wykładach rozmawiali na UPWr naukowcy, dydaktycy i studenci.
10 lipca 2018 roku

Uniwersytet Przyrodniczy we Wrocławiu kształci co roku prawie 10 tys. studentów – na studiach licencjackich, inżynierskich, magisterskich i podyplomowych. O tym, jak uczyć i dostosowywać nauczanie do zmieniającego się świata, jak docierać do studentów i nawiązywać z nimi kontakt, rozmawiano na UPWr podczas seminarium „Metody aktywizujące (ze szczególnym uwzględnieniem problemowych i projektowych) w dydaktyce przedmiotów z obszaru nauk eksperymentalnych”, które zorganizowało Centrum Kształceniu Ustawicznego UPWr.

Naukowcy, dydaktycy i studenci rozmawiali m.in. o takich metodach nauczania jak Problem Based Learning, Design Thinking, Learning By Doing, Team Based Learning, o tym, czy studenci potrzebują mistrza (i jaka jest dzisiaj jego rola) i jak sami chcieliby być uczeni.

Problem Based Learning


Zdobywanie wiedzy poprzez pracę nad rozwiązaniem problemu wymaga od studenta własnej aktywności badawczej. Rolą nauczyciela jest tu sugerowanie materiałów, źródeł dodatkowej wiedzy i podpowiadanie możliwości, wątków do rozważenia. Sam nauczyciel nie powinien być natomiast źródłem informacji i rozwiązań.

metody_aktywizujace_w_dydaktyce-1
fot. Tomasz Lewandowski

Prof. Krzysztof Borysławski prowadzący metodą Problem Based Learning zajęcia z etologii człowieka na kierunku biologia człowieka do jej zalet zalicza: rozwijanie twórczego myślenia i chęci uczenia się (niezależnego od wymagań na studiach), zdobywanie informacji poprzez rozwiązywanie problemów teoretycznych i praktycznych, rozwijanie aktywności i samodzielności, trwałe efekty uczenia się, możliwość zastosowania wiedzy w życiu codziennym, szczególnie w nowych sytuacjach, racjonalizacja sytuacji, które trudno sobie wytłumaczyć.

Na zajęciach prof. Borysławskiego studenci pracują tą metodą nad takimi zagadnieniami jak:
  • Czy warto kłamać? Jak rozpoznać kłamcę?
  • Zachowania emocjonalne jako wrodzone adaptacje. Rozpoznawanie emocji.
  • Psychologia tłumu, dominacja, przywództwo, zachowania antyspołeczne.
  • Komunikacja niewerbalna. Mowa ciała.
  • Psychomanipulacja.
  • Zachowania agresywne i ryzykowne.
  • Altruizm.
  • Teoria gier i jej znaczenie w życiu prywatnym i społecznym.
  • Analiza możliwych strategii w klasycznym „dylemacie więźnia”.
  • Dlaczego mózg nas okłamuje?

Kwestionariusz HBDI®


Tworzenie grup do pracy kreatywnej oparte nie na wzajemnej sympatii studentów, a na „preferencjach” ich mózgów pozwala na efektywniejsze rozwiązywanie problemów. Zakłada grupowanie ludzi z różnymi kompetencjami i umiejętnościami, które się uzupełniają. Jedną z metod takiego doboru jest, wykorzystywana do charakterystyki studentów m.in. przez Stanford University, metoda HBDI® (Herrmann Brain Dominance Instrument®) stworzona przez Neda Herrmanna.

Herrmann wykazał, że ludzie selekcjonują bodźce, które mobilizują ich do działania w zależności od preferencji swoich mózgów. Stworzył kwestionariusz, który po opracowaniu daje profil badanej osoby i informacje o jej sposobie pracy, dokonywania wyborów zawodowych, uczenia się, zarządzania, komunikowania itd. Profile pozwalają na dobór osób o różnych, często przeciwstawnych kompetencjach, a dzięki temu pełniejszą i efektywniejszą pracę całej grupy.

Inteligencja sprzyjająca powodzeniu


Inteligencja sprzyjająca powodzeniu definiowana jest jako zdolność do osiągania sukcesu w życiu. Jak twierdzi prof. Tomasz Arciszewski, autor książki „Successful education”, można się jej nauczyć. Na inteligencję sukcesu składa się kombinację trzech zdolności, które można rozwijać niezależnie:

  • inteligencji analitycznej, czyli to zdolności do rozwiązywania rutynowych problemów analitycznych, wymagających umiejętności dedukcji oraz wykorzystania wiedzy,
  • inteligencji praktycznej, czyli zdolności do rozwiązania prostych problemów życia codziennego,
  • i inteligencji kreatywnej, czyli zdolności do rozwiązywania nierutynowych problemów, co prowadzi do powstania nowych, nieznanych rozwiązań i pomysłów.
W ramach teorii inteligencji sprzyjającej powodzeniu zidentyfikowano 5 typów tworzenia koncepcji rozwiązywania problemów: poprzez selekcję, modyfikację, innowację, inwencję i odkrycie.

metody_aktywizujace_w_dydaktyce-4
fot. Tomasz Lewandowski

Prof. Andrzej Białowiec z Instytutu Inżynierii Rolniczej przytoczył teorię inteligencji sprzyjającej powodzeniu jako znaczący element kształcenia inżynierów z wizją (jak Leonardo da Vinci, Gustave Eiffel, Antoni Gaudi), czyli inżynierów zmieniających świat – inicjujących i zaangażowani w polityczne i technologiczne zmiany oraz mających realny wpływ na kształtowanie rzeczywistości.

Interaktywne wykłady


O eksperymencie przeprowadzonym w ostatnim roku akademickim opowiedział prof. Tadeusz Trziszka. Do wspólnego przeprowadzenia zajęć z biotechnologii oraz z technologii żywności i żywienia człowieka zaprosił prof. Piotra Wrzecioniarza z Politechniki Wrocławskiej, specjalistę od innowacji. Program zajęć został zrealizowany przez podzielenie na dwie części: teoretyczną i praktyczną, w czasie której studenci musieli wykorzystać przekazaną im wcześniej wiedzę do zaprojektowania własnej firmy, rozwiązania konkretnych problemów.

Jak podkreślał prof. Trziszka interaktywne wykłady, oparte na współpracy studentów i prowadzących, rozmowie i wspólnym poszukiwaniu rozwiązań, wymagają znacznie lepszego przygotowania do zajęć od prowadzących, większego zaangażowania i otwartości, ale daje studentom szansę na prawdziwy kontakt z prowadzącymi i – co jest szczególnie ważne w przypadku inżynierów – rozwinięcie niestandardowego sposobu myślenia i kreatywności, wykorzystywanie wiedzy w praktyce.

dydaktyka1
fot. Shutterstock

W ankiecie podsumowującej zajęcia większość studentów odpowiedziała, że co prawda realizacja własnego projektu była trudna, ale i ciekawsza, niż część wykładowa. Większość uznała też, że część praktyczna i dyskusyjna powinny być rozbudowane, a taki rodzaj zajęć będzie przydatnym uzupełnieniem programu ich studiów i wiedzy, którą zdobyli na innych przedmiotach.

Metody aktywizujące w USA


Prof. Jacek Kozieł, który na Iowa State University prowadzi interdyscyplinarne badania z zakresu inżynierii rolnictwa, chemii analitycznej, zootechniki i ochrony środowiska i który był również profesorem wizytującym na Uniwersytecie Przyrodniczym we Wrocławiu, połączył się z uczestnikami seminarium za pomocą wideokonferencji i opowiedział o różnicach w nauczaniu w Polsce i Stanach Zjednoczonych oraz o metodach aktywizujących studentów, które on sam stosuje.

Mówiąc o metodach aktywizujących zwrócił przede wszystkim uwagę na bardzo duża rola e-learningu w nauczaniu w USA – większość zajęć i wykładów ma dedykowaną, responsywną stronę e-learningową, na której studenci znajdują sylabusy zajęć, prezentacje z wykładów, automatycznie oceniane zadania do wykonania, ogłoszenia i oceny. Dla wykładowców, jak zauważa prof. Kozieł, to przede wszystkim ogromna oszczędność czasu, ale aktywizacja studentów przed wykładami (w postaci np. materiałów, z którymi muszą się zapoznać i testów do rozwiązania) pozwala również na podniesienie poziomu wykładów, przerobienie bardziej skomplikowanego materiału – podstawy studenci przerabiają samodzielnie.

dydaktyka2
fot. Shutterstock

Do każdego ze swoich wykładów prof. Kozieł przygotowuje też zestaw pytań i zachęca studentów, do dyskutowania – i z nim, i innymi studentami, dzięki czemu nie są tylko biernymi odbiorcami przekazywanych im treści. Profesor zwrócił również uwagę na połączenie tematu wykładu z konkretną sytuacja np. na rynku pracy czy w mediach, pracę w grupach, ale z indywidualną odpowiedzialnością za jej wyniki, nieustanne ulepszanie przedmiotu i urozmaicenie uczenia poprzez filmy czy wycieczki.

Na Iowa State University działa Center for Excellence of Learning and Teaching, które uczy jak uczyć nie tylko doktorantów, którzy myślą o karierze naukowców i dydaktyków, ale również podpowiada doświadczonym dydaktykom, jak dotrzeć i nadążyć za zmieniającymi się ciągle studentami i ich oczekiwaniami. Jednostka organizuje seminaria, szkolenia i obserwacje zajęć prowadzonych przez innych.  

mj