Zmarł prof. Tadeusz Garbuliński


23 lutego 2011 roku


Zmarł prof. Tadeusz Garbuliński, twórca wrocławskiej szkoły farmakologii weterynaryjnej, wybitny specjalista w zakresie badań fizjofarmakologicznych i weterynaryjnej immunofarmakologii, członek rzeczywisty PAN, w latach 60. prorektor, a następnie rektor Uniwersytetu Przyrodniczego i jego doktor honoris causa, honorowy przewodniczący Komitetu Nauk Weterynaryjnych PAN.

Uroczystość pożegnalna odbędzie się 25 lutego, o godz. 11.20, na cmentarzu komunalnym przy ul. Kiełczowskiej 90 we Wrocławiu.


prof_garbulinski


Prof. Tadeusz Garbuliński urodził się 25 sierpnia 1920 roku w Strzemieszycach, w Zagłębiu Dąbrowskim. Tam ukończył szkołę podstawową a następnie w Olkuszu gimnazjum i Liceum Humanistyczne w 1939 roku. Studia odbył na Wydziale Weterynaryjnym Wyższej Szkoły Rolniczej we Wrocławiu, uzyskując w roku 1953 dyplom lekarza weterynarii. Stopień doktora nauk weterynaryjnych otrzymał w 1958 roku we Wrocławiu na podstawie rozprawy Farmakodynamika azotynów i azotanów w narządzie krążenia w nowym oświetleniu (promotor - prof. dr Andrzej Lisiecki). Stopień docenta (doktora habilitowanego) z zakresu fizjologii i farmakodynamiki uzyskał na tymże Wydziale w 1960 roku na podstawie pracy habilitacyjnej O istocie efektu poskurczowego, nerwach relaksacyjnych i odruchach krążenia w mięśniach szkieletowych. Tytuł naukowy profesora nadzwyczajnego otrzymał w 1965 roku, a profesora zwyczajnego w 1973 roku. Odbył kilkumiesięczny staż naukowy przed habilitacją w Instytucie Fizjologii Wydziału Lekarskiego w Uniwersytecie we Fryburgu Bryzgowijskim.

Asystent, adiunkt w Katedrze Chemii Fizjologicznej WSR we Wrocławiu (1952-1960), także w Katedrze Fizjologii Akademii Medycznej we Wrocławiu (1953-1960). Kierownik Katedry Farmakologii i Toksykologii WSR we Wrocławiu (1961-1985), a następnie do 1990 r. kierownik Zakładu Farmakologii w tej katedrze. Dyrektor Instytutu Nauk Fizjologicznych (1970-1982), prorektor (1962-1964), rektor WSR we Wrocławiu (1965-1969).

Członek korespondent PAN (1983), członek rzeczywisty PAN (1994), wiceprzewodniczący i sekretarz naukowy Wrocławskiego Oddziału PAN (1988-1992). Członek założyciel Polskiego Towarzystwa Farmakologicznego (1965) i przewodniczący Zarządu Głównego (1969-71), członek 6 innych towarzystw naukowych krajowych i zagranicznych, przewodniczący Komitetu Nauk Weterynaryjnych PAN (1978-1989) i przewodniczący honorowy (1997). Członek honorowy Zrzeszenia Lekarzy i Techników Weterynaryjnych (1988). Członek Centralnej Komisji Kwalifikacyjnej ds. Kadr Naukowych (1968-1990), członek Komisji Leków przy Ministrze Zdrowia (1971-1990), przewodniczący Komisji Leków Weterynaryjnych przy Ministrze Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej (1991-1992).

Promotor 10 doktoratów. Opracował 242 recenzje na stopnie i tytuły naukowe.

Autor 169 publikacji, w tym 114 prac doświadczalnych wydrukowanych w kraju i za granicą oraz 2 podręczników akademickich: Farmakologia Weterynaryjna (trzy wydania 1984) i Receptura Weterynaryjna (współautor, dwa wydania 1984).

Główny kierunek badań: fizjologiczna i farmakologiczna regulacja krążenia krwi oraz przemiany węglowodanów i związków wysokoenergetycznych w sercu i mięśniach szkieletowych, m.in. praca odkrywcza o anabolicznej roli alfa-receptora adrenergicznego.

W 1955 roku opublikował oryginalną w skali światowej hipotezę i pionierskie badania przypisujące tlenkowi azotu lecznicze właściwości nitratów. Prawdziwość tej hipotezy udowodniono w 22 lata później w USA, co doprowadziło do odkrycia endogennego tlenku azotu (EDRF/No), nagrodzonego Noblem. W latach 70. zainicjował i następnie rozwinął wraz z zespołem badania immunofarmakologiczne w naukach weterynaryjnych.

Wyniki badań prezentował na kongresach międzynarodowych, m.in. w Bazylei, San Francisco, Cambridge, Helsinkach, Baku i Sofii. Zaproszony był na wykłady do Wiednia, Fryburga Bryzgowijskiego, Berlina, Lipska, Starej Zagory i Tbilisi.

Doktor honoris causa Akademii Rolniczej we Wrocławiu, odznaczony Medalem Zasłużony dla WSR. Za osiągnięcia naukowe otrzymał nagrodę specjalną na II Kongresie Nauki Polskiej (1973) oraz liczne nagrody ministerialne. Pionier Wrocławia. Odznaczony Krzyżem Kawalerskim i Oficerskim Orderem Odrodzenia Polski, Medalem Edukacji Narodowej, Medalem Rodła, Odznaką Zasłużonego Nauczyciela PRL, Budowniczy Miasta Wrocławia oraz licznymi odznaczeniami regionalnymi. 


*     *     *


Tadeusz Garbuliński był twórcą wrocławskiej Szkoły Farmakologii Weterynaryjnej w Akademii Rolniczej we Wrocławiu, której kierunki badawcze to: farmakologiczna regulacja metabolizmu i krążenia krwi w mięśniach – sercowym, szkieletowym i gładkim, oraz immunofarmakologia weterynaryjna.

W 1955 r. prof. Garbuliński opublikował oryginalną w skali światowej hipotezę i pionierskie badania przypisujące po raz pierwszy tlenkowi azotu lecznicze działanie nitratów w chorobie wieńcowej serca. W badaniach ze współpracownikami wykazał, że nitraty jako źródło tlenku azotu antagonizują działanie adrenaliny w obszarze krążenia krwi i uruchamiają hydrolizę glikogenu w sercu i mięśniach. Prawdziwość tej hipotezy udowodniono 22 lata później w USA, co doprowadziło do odkrycia endogennego denku azotu (EDRF/No), nagrodzonego Nagrodą Nobla. Wyniki wykorzystano w stomatologii w profilaktyce zapaści u pacjentów nadwrażliwych na adrenalinę, a w weterynarii w terapii glikogenozy (mięśniochwatu porażennego u koni), bardzo opornej na leczenie.

Cykl badań dotyczących zmian w krążeniu krwi: w naczyniach wieńcowych serca, naczyniach płuc, wątroby, śledziony i mięśni szkieletowych, ujawnił wiele istotnych, nieznanych dotąd różnic w reakcji naczyń badanych obszarów krążenia na neurohormony i leki. Ten cykl badań zamknięty został pracami dotyczącymi fizjologicznej i farmakologicznej regulacji ukrwienia przewodu pokarmowego owiec oraz wpływu neurohormonów na fosforolizę i hydrolizę glikogenu w sercu i mięśniach gładkich przedżołądków.

W badaniach farmakologicznych przemiany energetycznych fosforanów oraz fosforolizy i hydrolizy glikogenu w sercu i mięśniach szkieletowych wykryto nieznany przedtem anaboliczny wpływ receptora alfa-adrenergicznego. Na podstawie tych badań powstał schemat regulacji metabolizmu cukrowego w sercu, ze wskazaniem na udział receptorów adrenergicznych i cholinergicznych oraz jako szczególne novum, na sprzężenie biosyntezy z amylolizą glikogenu i udział w tym procesie wpływu receptora alfa-adrenergicznego. Część badań wykonana w Kanadzie dotyczy biosyntezy katecholamin w sercu, mózgu i nadnerczach w doświadczalnym nadciśnieniu i kardiomegalii. Powyższe prace pozwoliły na sformułowanie tezy, że w regulacji adrenergicznej działa mechanizm oszczędzania katecholamin. (Dwie habilitacje).

Zainicjowano i rozwinięto badania immunofarmakologiczne w medycynie weterynaryjnej, oparte na idei kompleksowego ujmowania zjawisk związanych z homeostazą, odpornością i adaptacją i należące do pionierskich w piśmiennictwie światowym. Wykazano immunohomeostatyczne właściwości niesterydowych leków przeciwzapalnych i udokumentowano własną koncepcję wykorzystania tych leków i niektórych syntetycznych immunomodulatorów w profilaktyce przeciwzakaźnej. Powyższe badania zainicjowały podjęcie prac doświadczalnych nad wpływem chemioterapeutyków przeciwbakteryjnych i przeciwpasożytniczych na funkcje układu odpornościowego. Równolegle prowadzone są badania farmakokinetyczne tych grup leków w celu stworzenia podstaw do optymalizacji ich dawkowania, opierając się na właściwościach farmakodynamiczno-kinetycznych.